Η πνευμονία είναι μια οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος και απασχολεί την ανθρωπότητα από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα, καθώς η πνευμονία είναι μια βασική επιπλοκή της λοίμωξης της COVID-19. Η συχνότητα εμφάνισης της πνευμονίας και η αντίσταση στα αντιβιοτικά που εμφανίζουν τα νέα παθογόνα που προκαλούν λοιμώξεις του αναπνευστικού, καθιστούν απαραίτητη την ανεύρεση της βέλτιστης θεραπευτικής προσέγγισης αλλά και την εφαρμογή των αποτελεσματικότερων μέτρων πρόληψης για την πνευμονία.
Η πνευμονία είναι μια οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος και παραμένει κοινή αιτία νοσηρότητας και θνητότητας, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί με την εισαγωγή της χρήσης των αντιβιοτικών και των εμβολιαστικών προγραμμάτων.
Η πνευμονία ορίζεται ως η οξεία λοίμωξη του πνευμονικού παρεγχύματος, δηλαδή του τμήματος του πνεύμονα που αναλαμβάνει την ανταλλαγή αερίων. Κατά την πνευμονία οι κυψελίδες γεμίζουν με πύον και υγρό, γεγονός που κάνει δυσχερή την αναπνοή περιορίζοντας την πρόσληψη οξυγόνου.
Η πνευμονία εκδηλώνεται συχνότερα σε ευπαθείς ομάδες ατόμων όπως μικρά παιδιά, ηλικιωμένους, ενήλικες με υποκείμενα νοσήματα και ανοσοκατεσταλμένους. Είναι η συχνότερη λοίμωξη που επιβάλλει εισαγωγή σε νοσοκομείο με σημαντική θνησιμότητα(1).
Η πνευμονία αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από μολυσματική νόσο στις αναπτυγμένες χώρες και την τρίτη κύρια αιτία θανάτου σε ολόκληρο τον κόσμο (WHO). Οι επιπτώσεις της πνευμονίας είναι μεγαλύτερες στα πολύ μικρά παιδιά κάτω των 5 ετών, στους υπερήλικες ηλικίας πάνω από 85 έτη ενώ οι επιπτώσεις της είναι μεγαλύτερες κυρίως το χειμώνα. Η πνευμονία αποτελεί ένα σημαντικό αίτιο θνητότητας κυρίως σε ηλικιωμένα άτομα και πολύ ηλικιωμένα άτομα. Η θνητότητα των ασθενών αυξάνει σημαντικά: Στις ηλικίες πάνω από 85 έτη και ειδικά στην περίπτωση που χρειαστεί για την αντιμετώπιση της πνευμονίας νοσηλεία σε νοσοκομείο (2).
H πνευμονία μπορεί να προκληθεί από μια ποικιλία αιτιολογικών παραγόντων λοιμωδών και μη λοιμωδών. Στα μη λοιμώδη αίτια περιλαμβάνονται η εισρόφηση γαστρικού οξέως, τροφής, ξένων σωμάτων, υδρογονανθράκων και λιποειδών ουσιών, αντιδράσεις υπερευαισθησίας καθώς και η πνευμονία που προκαλείται από φάρμακα ή ακτινοβολία(3).
Οι περισσότερες όμως περιπτώσεις πνευμονίας προκαλούνται από λοιμώδεις μικροοργανισμούς. Η πνευμονία ανάλογα με τον υπεύθυνο αιτιολογικό μικροοργανισμό διακρίνεται σε βακτηριακής αιτιολογίας πνευμονία και σε πνευμονία ιογενούς αιτιολογίας Οι βακτηριακής αιτιολογίας πνευμονίες, διακρίνονται σε αυτές που προκαλούνται από κοινούς παθογόνους μικροοργανισμούς (Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, Haemophilus influenzae, κλπ) και σε εκείνες που προκαλούνται από τους λεγόμενους άτυπους μικροοργανισμούς (Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Legionella pneumophila) (4).
Οι Ιογενούς αιτιολογίας πνευμονίες προκαλούνται από διάφορους ιούς, συμπεριλαμβανομένης της γρίπης και ευθύνεται για περίπου το ένα τρίτο όλων των περιπτώσεων της πνευμονίας (5). Όταν ένα άτομο μολυνθεί από τον ιό της γρίπης, αναπτύσσεται λοίμωξη στην αναπνευστική οδό (μύτη, φάρυγγα, πνεύμονες), η οποία προκαλεί φλεγμονή και δυσχεραίνει τη ροή του αέρα. Με την πάροδο των ημερών, η φλεγμονή και οι αμυντικές αντιδράσεις του σώματος στη λοίμωξη μπορεί να προκαλέσουν βλάβες στον ιστό των πνευμόνων, που αν δεν αντιμετωπιστούν, μπορούν να οδηγήσουν σε πνευμονία.
Ο πνευμονιόκοκκος (στρεπτόκοκκος της πνευμονίας- Streptococcus pneumoniae) αποτελεί την πιο συχνή πνευμονία των ενηλίκων και για αυτό είναι από τα πρώτα βακτήρια της πνευμονίας που ταυτοποιήθηκαν και αναγνωρίστηκαν από τον Γάλλο χημικό Louis Pasteur. Αυτή η πνευμονία είναι ιδιαίτερα συχνή σε ηλικιωμένους, σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, σε ασθενείς με δρεπανοκυτταρική αναιμία, σε ασθενείς με αιματολογικές κακοήθειες π.χ μυέλωμα, με ηπατική και νεφρική ανεπάρκεια καθώς και σε όσους πάσχουν από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, λοίμωξη από HIV, και σε αλκοολικούς (6). Ο τρόπος μετάδοσης του μικροοργανισμού του πνευμονιόκοκκου γίνεται από άτομο σε άτομο, από άτομα που νοσούν μέσω εκκρίσεων του αναπνευστικού. Στην εργαστηριακή αξιολόγηση-εξέταση, ο μικροοργανισμός του πνευμονιόκοκκου μπορεί να ανευρεθεί ως μεμονωμένος κόκκος ή διατεταγμένος σε αλυσίδες (Εικόνα 2).
ΤΑ ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΥΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΑΣ
Οι πνευμονίες βάση των συμπτωμάτων που προκαλούν στους ασθενείς χωρίζονται σε τυπικές, άτυπες και ιογενείς. Οι άτυπες πνευμονίες μπορούν να είναι πιο ήπιες, με αρνητικές καλλιέργειες πτυέλων και αίματος και στη κλινική εξέταση από τον θεράποντα ιατρό να υπάρχουν λίγα ακροαστικά ευρήματα σε σύγκριση με τα ακτινολογικά ευρήματα τα οποία θα είναι περισσότερα και μπορούν να εμφανιστούν στην Ακτινογραφία Θώρακος και στην αξονική τομογραφία.
Στις τυπικές πνευμονίες παρουσιάζονται συνήθως πιο έντονα συμπτώματα τα οποία μπορούν να ταξινομηθούν ως εξής:
- πυρετός (συνήθως υψηλός) και ρίγος,
- υποθερμία η οποία είναι σε ανησυχητικό σημείο σε ηλικιωμένους
- βήχας, δύσπνοια και ταχύπνοια,
- ταχυκαρδία και κυάνωση σε σοβαρές περιπτώσεις
- παραγωγή πτυέλων (μερικές φορές αιμόφυρτα),
- οξύς πλευριτικός πόνος (εξαιτίας επέκτασης της λοίμωξης στον υπεζωκότα και συλλογή πλευριτικού υγρού).
- ανορεξία, κεφαλαλγία και
- κοιλιακό άλγος.
Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΑΣ
Η διάγνωση της πνευμονίας βασίζεται σε δύο κύριους άξονες. Ο πρώτος άξονας αφορά στην επιβεβαίωση της παρουσίας πνευμονίας, που επιτυγχάνεται μέσω κλινικής εξέτασης, ακτινογραφίας θώρακος και γενικής εξέτασης αίματος. Ο δεύτερος εστιάζει στον εντοπισμό της αιτίας της πνευμονίας, κάτι που επιτυγχάνεται με εξειδικευμένες μικροβιολογικές μεθόδους. Η διαδικασία διάγνωσης στηρίζεται κυρίως στην κλινική, ακτινολογική και εργαστηριακή αξιολόγηση.
Η πιθανότητα πνευμονίας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε ασθενείς με νέα συμπτώματα από το αναπνευστικό, όπως βήχα με παραγωγή πτυέλων και δύσπνοια, ειδικά αν συνοδεύονται από πυρετό και ακροαστικά ευρήματα, όπως μη μουσικοί ρόγχοι, σωληνώδες φύσημα, αύξηση φωνητικών δονήσεων ή μείωση του αναπνευστικού ψιθυρίσματος. Η φυσική εξέταση δεν είναι απόλυτα ευαίσθητη ή ειδική για τη διάγνωση της πνευμονίας(6).
Η ακτινογραφία θώρακος είναι αρκετά ευαίσθητη και είναι η πρώτη απεικονιστική μέθοδος για τη διάγνωση της πνευμονίας. Είναι απαραίτητο να γίνεται σε όλους τους ασθενείς με πιθανή πνευμονία, καθώς επιβεβαιώνει τη διάγνωση, χωρίς ωστόσο να την αποκλείει και καθορίζει τη θεραπευτική πορεία. Συνιστάται να εκτελείται τόσο σε κατά μέτωπο όσο και σε πλάγια λήψη, για να εντοπιστούν τυχόν οπισθοπερικαρδιακές ή προκαρδιακές πυκνώσεις. Η Ακτινογραφία θώρακος σε ασθενείς που έχουν δυσκολία στην μετακίνηση ή είναι πολύ σημαντικό για αυτούς να αποφύγουν τον συνωστισμό στα επείγοντα των νοσοκομείων όπως οι υπερήλικες που είναι πιο ευαίσθητοι στις επιπτώσεις της πνευμονίας, μπορούν πλέον με τις νέες ψηφιακές τεχνολογίες να κάνουν Ψηφιακή Ακτινογραφία Κατ’ Οίκον με πολύ μεγάλη διαγνωστική αξιοπιστία. Με αυτό τον τρόπο δεν θα χρειαστεί η μεταφορά τους σε νοσοκομείο για την πραγματοποίηση της Ακτινογραφίας Θώρακος η οποία είναι απαραίτητη για την διάγνωση της πνευμονίας.
Στην πνευμονία συχνά εμφανίζεται εικόνα πύκνωσης ενός πνευμονικού λοβού. Οι πυκνώσεις εμφανίζονται ως πυκνές, αδιαφανείς περιοχές στις ακτινογραφίες, οι οποίες μπορεί να είναι περιορισμένες ή να καλύπτουν μεγαλύτερο μέρος των πνευμόνων, ανάλογα με τη σοβαρότητα της πνευμονίας. Οι πυκνώσεις αυτές μπορεί να συνοδεύονται από άλλα ευρήματα όπως πχ υπεζωκοτικές συλλογές ή ατελεκτασίες. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι πυκνώσεις στις ακτινογραφίες μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες, όχι μόνο πνευμονία.
Η ακτινολογική εικόνα πυκνώσεων στην πνευμονία μπορεί να εμφανίζεται στις ακτινογραφίες του θώρακα ως ακτινοσκιερές περιοχές ή περιοχές θολερότητας που υποδεικνύουν αλλαγές στη δομή των πνευμόνων. Αυτές οι πυκνώσεις μπορεί να είναι αποτέλεσμα της αντικατάστασης του αέρα από υγρά στο εσωτερικό των πνευμόνων.
Η πιο συνηθισμένη κατηγορία πνευμονίας είναι η λοβώδης πνευμονία. Στην λοβώδη πνευμονία εμφανίζεται εικόνα πύκνωσης ενός λοβού. Η πύκνωση είναι το αποτέλεσμα της αντικατάστασης του αέρα στις κυψελίδες από πύον, αίμα, κύτταρα ή άλλες ουσίες. Η νόσος ξεκινά συνήθως μέσα στις κυψελίδες και εξαπλώνεται από τη μία κυψελίδα στην άλλη. Όταν φτάσει στην μεσολόβιο γραμμή δηλαδή στο όριο του λοβού η εξάπλωση σταματά εκεί.
Τα πιο συνηθισμένα ευρήματα στην ακτινογραφία θώρακος στην λοβώδη πνευμονία είναι:
- Περιοχή θολερότητας με δυσδιάκριτα όρια
- Η παρυφή της καρδιάς παραμένει διακριτή ή ασαφοποιείται ανάλογα με το λοβό που νοσεί (Silhuette sign).
- Αεροβρογχόγραμμα -Αέρας στους Βρόγχους, που διαφοροποιεί την πύκνωση από τις λοιπες συμπαγείς σκιάσεις (πχ ατελεκτασία) (7).
Για την ακριβή διάγνωση και αξιολόγηση της πνευμονίας συνήθως απαιτούνται περαιτέρω εξετάσεις, όπως η αξονική θώρακος και ειδικές αιματολογικές εξετάσεις.
ΟΙ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ Η ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ
Οι ηλικιωμένοι άνθρωποι είναι μια ομάδα υψηλού κινδύνου όσον αφορά τις επιπτώσεις της πνευμονίας. Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που καθιστούν τους ηλικιωμένους πιο ευάλωτους σε αυτές τις επιπλοκές όπως:
- Υποκείμενες Νόσοι: Οι ηλικιωμένοι συχνά έχουν υποκείμενες και άλλες χρόνιες νόσους, όπως καρδιαγγειακές παθήσεις, χρόνιες πνευμονικές νόσους, διαβήτη και ασθένειες του ανοσοποιητικού συστήματος, που τους καθιστούν πιο ευάλωτους στις πνευμονικές επιπλοκές.
- Φυσιολογικές αλλαγές του σώματος: Με την πάροδο του χρόνου, οι ηλικιωμένοι υφίστανται φυσιολογικές αλλαγές στο αναπνευστικό σύστημα και το ανοσοποιητικό σύστημα που μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητά τους να καταπολεμήσουν τις πνευμονικές λοιμώξεις.
- Μειωμένη ανοσία: Ο ηλικιωμένος οργανισμός μπορεί να έχει μειωμένη ικανότητα να αντιδράσει σε νέες λοιμώξεις ή να παράγει αποτελεσματικά αντισώματα εναντίον των μικροβίων.
- Κοινωνικοί παράγοντες: Οι ηλικιωμένοι συχνά ζουν σε κοινότητες με μεγαλύτερη πυκνότητα όπως μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο μετάδοσης λοιμώξεων.
ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ Η ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ
Η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο της πνευμονίας. Τις περισσότερες φορές, η πνευμονία αντιμετωπίζεται στο σπίτι, αλλά οι σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί να αντιμετωπιστούν στο νοσοκομείο με νοσηλεία. Τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της βακτηριακής πνευμονίας και μπορεί επίσης να επιταχύνουν την ανάρρωση από πνευμονία από μυκόπλασμα και για ορισμένες ειδικές περιπτώσεις.
Οι περισσότερες ιογενείς πνευμονίες δεν έχουν ειδική θεραπεία. Συνήθως η υγεία των ασθενών βελτιώνεται σταδιακά από μόνη της. Σε αυτή την κατεύθυνσή χωρίς φαρμακευτικής αγωγή θα βοηθήσουν σημαντικά η καλή διατροφή, η αύξηση της πρόσληψης υγρών, η ξεκούραση, η οξυγονοθεραπεία, τα παυσίπονά και ο έλεγχος του πυρετού και ίσως ένα φάρμακο για τον βήχα, εάν ο βήχας είναι σοβαρός.
Η αρχική θεραπεία της πνευμονίας είναι εμπειρική. Η επιλογή σχήματος των αντιβιοτικών εξαρτάται από το πιθανό παθογόνο, τα επιδημιολογικά δεδομένα αντοχής, την πιθανή χορήγηση και το είδος του αντιβιοτικού, τη βαρύτητα της πνευμονίας και τα συνυπάρχοντα νοσήματα. Αλλαγή της αντιβίωσης συνιστάται σε περίπτωση επιδείνωσης του ασθενούς μετά από 48 ώρες λήψη αγωγής ή η συνέχιση του πυρετού 72 ώρες από την έναρξη της αγωγής.
Η βελτίωση της ακτινολογικής εικόνας της πνευμονίας στην ακτινογραφία θώρακος δεν γίνεται τόσο άμεσα όσο η ανταπόκριση στην αντιβιοτική αγωγή και για αυτό αυτό η επανάληψη της ακτινογραφίας στο σπίτι ή στο ακτινολογικό εργαστήριο είναι σκόπιμο να γίνεται, μετά από ένα μήνα από την αρχική ακτινογραφία, εκτός και κρίνεται αναγκαίο από τον θεράποντα ιατρό να γίνει νωρίτερα.
Σε κάθε περίπτωση η θεραπεία θα καθοριστεί από τον θεράποντα ιατρό σας και για αυτό είναι απαραίτητη η συνδρομή του με την πρώτη εμφάνιση των συμπτωμάτων.
ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΒΛΕΘΕΙ Η ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ;
Η σημασία του εμβολιασμού
Η γρίπη είναι μια κοινή αιτία της ιογενούς πνευμονίας. Για αυτό συστήνεται ο ετήσιος προληπτικός εμβολιασμός έναντι του ιού της γρίπης για όλα τα άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών, αλλά συνιστάται ιδιαίτερα και σε άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως: Παιδιά >6 µηνών και ενήλικες µε χρόνια νοσήματα, έγκυοι, παχύσαρκα άτομα κ.α.
Για αυτό είναι σημαντικό να γίνεται το εμβόλιο κατά της γρίπης κάθε χρόνο το οποίο μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη τόσο της γρίπης όσο και της πνευμονίας.
Στην πρόληψη της πνευμονία βοηθάει επίσης το εμβόλιο κατά του πνευμονιόκοκκου. Το εμβόλιο αυτό προστατεύει από την βακτηριακή πνευμονία η οποία είναι μια κοινή μορφή πνευμονίας. Το εμβόλιο συνίσταται σε μικρά παιδιά, ηλικιωμένους άνω των 65 ετών, σε άτομα που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες, σε άτομα με κίνδυνο νόσησης μηνιγγίτιδας, άτομα με αναπνευστικά προβλήματα και σε ανοσοκατεσταλμένους.
Βιβλιογραφία
- Woodhead M. 2002 “Community-acquired pneumonia in Europe: causative pathogens and resistance patterns”. Eur Respir J 20:20S-27S.
- Trotter C. L., Stuart J. M., George R., Miller E. 2008 Increasing hospital admissions for pneumonia, England. Emerg Infect Dis 14(5): 727-33.
- Besman I. R., Lyons H. A. 1959 Aspiration Pneumonia. Chest 35: 6-21.
- https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/pneumonia
- Πατάκας Δ.,2006 «Επίτομη πνευμονολογία -Ιατρική Πνευμονολογία» University Studio Press ISBN 978-960-12-1562-4
- Νεοκλέους Χ. 2013 «Πνευμονία της κοινότητας: Βακτηριακά αίτια και μικροβιολογική διερεύνηση» Διδακτορική Διατριβή Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Ιατρικής.
- https://radiologyassistant.nl/chest/chest-x-ray/lung-disease#consolidation
